Η ανακάλυψη της αρχαίας ελαιοκαλλιέργειας στη Σικελία προκαλεί τις προηγούμενες πεποιθήσεις

Περίληψη

Τρεις χιλιάδες επτακόσια χρόνια πριν, η ελαιοκαλλιέργεια γινόταν ήδη στη Σικελία, 1,000 χρόνια νωρίτερα από ό,τι πιστεύαμε προηγουμένως, όπως αποκάλυψε η ανάλυση γύρης στην περιοχή Pantano Grande. Η έρευνα υποδηλώνει ότι η γνώση της ελαιοκαλλιέργειας μπορεί να είχε μεταφερθεί στη Σικελία από το Λεβάντε μέσω του εμπορίου και των πολιτιστικών ανταλλαγών, οδηγώντας στην ανάπτυξη αγρονομικών πρακτικών στην περιοχή κατά την Εποχή του Χαλκού.

Τρεις χιλιάδες επτακόσια χρόνια πριν, αρχαίες μορφές ελαιοκαλλιέργειας λάμβαναν χώρα ήδη στη Σικελία, σχεδόν 1,000 χρόνια νωρίτερα από ό,τι πίστευαν παλαιότερα.

Η αποκάλυψη προέρχεται από την ανάλυση της γύρης που απελευθερώνεται από την τοπική βλάστηση για εκατομμύρια χρόνια. Εξετάζοντας στρώματα ιζημάτων πλούσια σε γύρη, οι ερευνητές μπόρεσαν να αναγνωρίσουν τη γύρη της ελιάς μεταξύ πολλών άλλων τύπων.

Αυτό τους επέτρεψε επίσης να προσδιορίσουν το χρονικό σημείο όπου η γύρη της ελιάς έγινε κυρίαρχη, δείχνοντας σαφή σημάδια ελαιοκαλλιέργειας.

The έρευνα ερεύνησε το περιεχόμενο των ιζημάτων στην περιοχή Pantano Grande, κοντά στη λίμνη Ganzirri — ένα βήμα μακριά από τα μυθολογικά ταραγμένα ρέματα της Χάρυβδης και τις βραχώδεις σπηλιές της Σκύλλας στο στενό της Μεσσήνης.

"Είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα περιοχή, καθώς η διέλευση από το στενό επέτρεψε σε γενιές ναυτικών που έρχονταν από τη Δύση, την Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική να έχουν πρόσβαση στην Τυρρηνική ιταλική χερσόνησο», είπε ο Jordan Palli, συν-συγγραφέας της μελέτης και ερευνητής στο τμήμα οικολογικών και βιολογικών επιστημών του Πανεπιστημίου της Tuscia. Olive Oil Times.

Επιπλέον, οι ερευνητές αναζήτησαν στοιχεία σε αυτήν την περιοχή, καθώς είναι ιδιαίτερα πλούσια σε βιοποικιλότητα και επίσης φιλοξενεί σημαντικά ιστορικά γεγονότα.

"Όπως συμβαίνει σε όλες τις μεγάλες μάζες νερού, ό,τι αναχαιτίζεται λόγω της βαρύτητας κατακρημνίζεται και μπορεί να γίνει ίζημα», είπε ο Πάλι. ​"Μεταξύ αυτών, υπάρχει η γύρη, η οποία είναι ένα μικροσκοπικό στοιχείο που παράγεται σε τεράστιες ποσότητες από τα φυτά.» 

Η στήλη ιζήματος συσσωρεύει αργά και προοδευτικά υλικό, παράγοντας αδιάκοπη διαστρωμάτωση.

"Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι διατηρεί μια χρονολογική σειρά, καθώς τα κατώτερα στρώματα είναι τα αρχαιότερα. Γίνεται ένα φυσικό αρχείο», είπε η Πάλλη.

Αυτά τα ιζήματα είναι πλούσια σε υλικά πολλών διαφορετικών προελεύσεων, όπως φύλλα, ξύλο, φρούτα, μύκητες ή μονοκύτταρα φύκια.

Στο Pantano Grande, υπήρχαν αγριελιές, αναμεμειγμένες με ένα ευρύ φάσμα μεσογειακής βλάστησης.

"Βρίσκονται εκεί για πολύ καιρό, μέχρι που η ανθρώπινη παρουσία άρχισε να αναδιαμορφώνει τις περισσότερες παράκτιες περιοχές», είπε η Πάλλη.

Για να διακρίνουν σωστά τη γύρη της άγριας ελιάς από τη γύρη των ελαιόδεντρων σε περιβάλλον που καθοδηγείται από τον άνθρωπο, οι ερευνητές ανέπτυξαν δύο δείκτες.

Το πρώτο επικεντρώθηκε στα ελαιόδεντρα που αναπτύσσονται με την τυπική μεσογειακή παραθαλάσσια βλάστηση. Το δεύτερο εξέτασε τις ελιές που μοιράζονται δασικές εκτάσεις με βελανιδιές, όπως πουρνάρια.

Οι δύο δείκτες επέτρεψαν στους ερευνητές να προσδιορίσουν τις τάσεις της βλάστησης και στα δύο περιβάλλοντα.

"Όταν η επικράτηση της γύρης της ελιάς εμφανίστηκε και στους δύο δείκτες, αυτό ήταν απόδειξη μιας σημαντικά ευρύτερης παρουσίας του φυτού σε σύγκριση με όλα τα άλλα φυτά που θα έπρεπε να συνυπάρχουν εκεί», είπε ο Πάλλη.

"Αυτό μας επέτρεψε να ερμηνεύσουμε τέτοια δεδομένα ως το σήμα της τεχνητής διάδοσης του φυτού, καθώς η οικολογία του δεν θα του επέτρεπε να έχει τέτοια κυριαρχία», πρόσθεσε. ​"Αυτό μας είπε ότι οι τοπικοί πληθυσμοί είχαν αναλάβει δράση».

Μια τέτοια ανάλυση οδήγησε τους ερευνητές να εντοπίσουν τρεις ιστορικές περιόδους κατά τις οποίες γινόταν η ελαιοκαλλιέργεια στην περιοχή.

Ενώ το δεύτερο (κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας) και η τρίτη (σύγχρονες εποχές) είναι γνωστές και τεκμηριωμένες, η πρώτη περίοδος που εντοπίστηκε ήταν έκπληξη.

Εκτείνεται από τη Μέση Εποχή του Χαλκού, στα 18^th αιώνα π.Χ., έως τον 12ο^th αιώνα π.Χ.

Οι περισσότεροι ιστορικοί έχουν συμφωνήσει εδώ και πολύ καιρό ότι η γνώση για την ελαιοκαλλιέργεια προέρχεται από την περιοχή του Αιγαίου, που πιθανώς έφερε Έλληνες αποίκους στη νότια Ιταλία γύρω στο 8.^th αιώνα π.Χ.

"Δεν γνωρίζουμε πολλά για τους Σικάνους», είπε ο Πάλλη. ​"Οι οικισμοί τους βρίσκονται κάτω από τις σύγχρονες πόλεις, όπως η Μεσσήνη. Κάποιες έρευνες έδειξαν ότι υπάρχουν πολλά να εξερευνήσετε εκεί κάτω, αλλά αυτό δεν μπορεί να συμβεί λόγω αυτού που βρίσκεται πάνω από αυτό».

Τρεις χιλιάδες χρόνια πριν, η ελαιοκαλλιέργεια γινόταν ήδη στην Ανατολική Μεσόγειο.

Τα νέα ερευνητικά στοιχεία δείχνουν ότι η γνώση για την ελιά πιθανότατα μεταφέρθηκε στις ακτές της Σικελίας από εμπόρους που προέρχονταν από το Λεβάντε.

"Υπάρχουν αρχαιολογικά κατάλοιπα αγγείων και άλλων αντικειμένων που προέρχονται από την περιοχή του Αιγαίου», είπε η Πάλλη.

"Χάρη στους αρχαιολόγους και άλλους ερευνητές που συμμετείχαν στην έρευνά μας, καταφέραμε να διαμορφώσουμε ένα σενάριο για το τι πιθανότατα συνέβη εκείνη την εποχή στο Pantano Grande», πρόσθεσε.

Σε αυτό το σενάριο, το εμπόριο έφερε νέα γνώση μέσω πολιτιστικών ανταλλαγών.

"Οι αγριελιές ήταν ήδη παρούσες στην περιοχή και ο ντόπιος πληθυσμός άρχισε να εκτιμά τον φυσικό πόρο», σημείωσε η Πάλλη.

Στο Λεβάντε, όπου ευδοκίμησαν πιο προηγμένοι πολιτισμοί, το ελαιόλαδο και η ελιά ήταν ήδη πολύ σημαντικά.

Ερχόμενοι στη Σικελία από το Λεβάντε, οι έμποροι και οι ναυτικοί μπορεί να είχαν προσέξει τα πολλά ελαιόδεντρα. Ακολούθησε η ανταλλαγή γνώσεων.

"Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η γεωπονική τεχνογνωσία αναπτύχθηκε εκεί, αλλά πρέπει πάντα να έχουμε κατά νου ότι μιλάμε για αρχαίες εποχές, επομένως δεν πρέπει να συγκρίνουμε με κανέναν τρόπο αυτή τη γνώση με τη σύγχρονη γεωπονία», είπε η Πάλλη.

"Ας έχουμε κατά νου ότι τότε τα εργαλεία δεν υπήρχαν ακόμη, δεν ήταν ευρέως διαδεδομένα», πρόσθεσε. ​"Δεν υπήρχε άροτρο, κανένας από τον εξοπλισμό που σκεφτόμαστε σήμερα. Η δυνατότητα καλλιέργειας και σπάσιμο του εδάφους με συγκεκριμένο τρόπο απλά δεν υπήρχε». 

"Όταν μιλάμε για εκείνη την πολύ πρώιμη φάση της Εποχής του Χαλκού, ναι, μιλάμε για καλλιέργεια, αλλά όχι για καλλιέργεια όπως τη γνωρίζουμε σήμερα», συνέχισε η Πάλλη.

Τότε οι αγρότες μπορούσαν να καλλιεργήσουν τις ελιές σε περιοχές όπου υπήρχαν ήδη.

"Αυτό που μπορεί να έκαναν ήταν να ψάξουν για περιοχές όπου υπήρχε το δέντρο ή να ευνοούσαν τα ελαιόδεντρα έναντι των άλλων φυτών σε συγκεκριμένες περιοχές», είπε η Πάλλη.

Ένα κρίσιμο μέρος της έρευνας ήταν η ανάλυση του παλαιοκλίματος, η οποία επέτρεψε στους επιστήμονες να μελετήσουν τις κλιματικές διακυμάνσεις με την πάροδο του χρόνου.

"Οι χρόνοι επέκτασης ή παλινδρόμησης μιας συγκεκριμένης βλάστησης μπορεί να εξαρτώνται από τις διακυμάνσεις που συμβαίνουν, για παράδειγμα, από τα επίπεδα σχετικής υγρασίας ή τις ποσότητες βροχοπτώσεων. Αυτές οι παραλλαγές μπορεί να επιτρέψουν σε ένα είδος να ανταγωνιστεί καλύτερα με τα άλλα», είπε ο Πάλι.

Συγκρίνοντας τα στοιχεία παλαιο-κλιματικών παραλλαγών όπως αναλύθηκαν σε προηγούμενες έρευνες, δεν υπήρχε συγκεκριμένη συσχέτιση με την επικράτηση της ελιάς.

"Αυτό μας έδειξε ότι οι αυξανόμενοι όγκοι γύρης της ελιάς δεν οφείλονταν σε μια συγκεκριμένη κλιματική φάση. Αυτό υποστήριξε την υπόθεση της ανθρώπινης παρέμβασης», είπε η Πάλλη.

Η αρχαία προσέγγιση της ελαιοκαλλιέργειας στην περιοχή Pantano Grande διήρκεσε πέντε έως έξι αιώνες.

"Κατέρρευσε το 12ο^th αιώνα π.Χ.», είπε η Πάλλη. ​"Αυτό δεν σημαίνει ότι η γνώση κατέρρευσε επίσης, καθώς οι πληθυσμοί θα μπορούσαν να είχαν μετακινηθεί σε άλλες περιοχές». 

Αυτό που γνωρίζουν οι ερευνητές είναι ότι γύρω στο 12^th αιώνα, συνέβησαν αρκετά σημαντικά γεγονότα.

"Η πρώτη επίδραση προήλθε από τον πληθυσμό Ausoni που κατέβηκε στη Σικελία από τη σημερινή κεντρική Ιταλία. Τα αρχαιολογικά κατάλοιπα δείχνουν σημαντικές μετακινήσεις ανθρώπων εκείνη την εποχή», είπε η Πάλλη.

Αυτό μπορεί να έκανε τους Σικάνους να εγκαταλείψουν την περιοχή. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τυχαία πειρατική δραστηριότητα άρχισε να εμφανίζεται κατά μήκος των ακτών της Σικελίας εκείνη την εποχή, που πιθανότατα πραγματοποιήθηκε από πληθυσμούς που, με την πάροδο του χρόνου, αναγνωρίστηκαν ως Σαρακηνοί.

"Τέτοιες δραστηριότητες θα μπορούσαν εύκολα να επηρεάσουν το θαλάσσιο εμπόριο και ακόμη και να απωθήσουν τους πληθυσμούς μακριά από τις ακτές», είπε ο Πάλι.

Επιπλέον, πιστεύεται ότι η Αίτνα, ένα από τα πιο ενεργά ηφαίστεια του κόσμου, που βρίσκεται 100 χιλιόμετρα από τη Μεσσήνη, είχε μια τεράστια έκρηξη εκείνη την εποχή. Ίχνη αυτής της έκρηξης βρέθηκαν αργότερα στην Αλβανία, περίπου 600 χιλιόμετρα μακριά.

"Οι αρχαίοι Ρωμαίοι συγγραφείς το περιέγραψαν ως μια απαράμιλλη βαθιά ανατροπή, ένα γεγονός γενεών. Ονομάζεται Sican Event, καθώς πιστεύεται ότι θα μπορούσε να έχει ωθήσει τους Σικάνους από την ανατολική Σικελία στο δυτικό τμήμα του νησιού», είπε ο Palli.

Χάρη στην ανάλυση γύρης, οι ερευνητές επαλήθευσαν ότι μετά από αυτή την περίοδο, η κυριαρχία της γύρης ελιάς σταμάτησε, με τα στρώματα ιζήματος να δείχνουν μια επιστροφή σε μια πιο τυπική κατάσταση των μικτών φυτικών ειδών.

Σύμφωνα με την Πάλλη, χρειάστηκαν τρία χρόνια ανάλυσης και άλλα δύο χρόνια για τη συγγραφή της έρευνας για να συγκεντρωθούν οι εργασίες αρχαιολόγων, κλιματολόγων, ιστορικών, οικολόγων και παλαιοοικολόγων.

"Χωρίς μια τέτοια συλλογική εργασία, δεν θα μπορούσαμε να συνδυάσουμε την ιστορία, τη γύρη, την αρχαιολογία, την ανάλυση ιζημάτων και το παλαιοκλίμα και να παράγουμε τέτοια στοιχεία», κατέληξε ο Πάλλη.