Ο πληθωρισμός των τροφίμων στην Ευρώπη συμπιέζει τους προϋπολογισμούς, μετατοπίζει τις καταναλωτικές συνήθειες

Περίληψη

Ο πληθωρισμός των τροφίμων επηρεάζει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών στην Ευρώπη, οδηγώντας σε αλλαγές στη διατροφή και στις αγορές λιανικής. Οι τιμές τροφίμων όπως το κρέας, το γάλα και το βούτυρο έχουν αυξηθεί σημαντικά, με το ελαιόλαδο να σημειώνει ακόμη μεγαλύτερες αυξήσεις. Οι καταναλωτές στρέφονται σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας και ελαιόλαδο σε έκπτωση ως πιο προσιτές εναλλακτικές λύσεις, γεγονός που προκαλεί ανησυχίες στους παραγωγούς ποιότητας σχετικά με τη διατήρηση της βιωσιμότητας και της ποιότητας των προϊόντων.

Ο πληθωρισμός των τροφίμων σε όλη την Ευρώπη διαβρώνει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, αναδιαμορφώνει τη διατροφή και οδηγεί σε διαρθρωτικές αλλαγές στις αγορές λιανικής.

Τα τελευταία χρόνια, οι τιμές των τροφίμων έχουν αυξηθεί σημαντικά ταχύτερα από τον συνολικό πληθωρισμό, πιέζοντας τους προϋπολογισμούς των οικογενειών και τροφοδοτώντας τη ζήτηση για πιο προσιτές εναλλακτικές λύσεις, συμπεριλαμβανομένων των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και του ελαιόλαδου σε έκπτωση.

Σύμφωνα με αναλυτές της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), οι καταναλωτές πληρώνουν σήμερα περίπου το ένα τρίτο περισσότερο για τα γεύματά τους σε σύγκριση με την προ-πανδημίας εποχή.

"«Οι τιμές του κρέατος (...) είναι πλέον πάνω από 30% υψηλότερες από ό,τι στο τέλος του 2019. Εν τω μεταξύ, οι τιμές του γάλακτος έχουν αυξηθεί κατά περίπου 40% και του βουτύρου κατά περίπου 50% σε σύγκριση με τα επίπεδα πριν από την πανδημία», έγραψαν σε ανάρτηση στο Ιστολόγιο της ΕΚΤ.

"«Οι τιμές για τον καφέ, το ελαιόλαδο, το κακάο και τη σοκολάτα έχουν αυξηθεί ακόμη περισσότερο», έγραψαν.

Οι αναλυτές σημείωσαν ότι το χάσμα μεταξύ του συνολικού πληθωρισμού, ο οποίος έχει υποχωρήσει προς το 2%, και του πληθωρισμού που αφορά συγκεκριμένα τα τρόφιμα, ο οποίος παραμένει σημαντικά υψηλότερος, είναι το μεγαλύτερο στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η απόκλιση είναι επίσης επίμονη, εκτείνεται σε αρκετά χρόνια, και οι συνέπειές της γίνονται πιο έντονα αισθητές από τα ευάλωτα νοικοκυριά.

"«Για αυτές τις οικογένειες, το να έχουν ένα γεύμα στο τραπέζι κάθε μέρα καταναλώνει μεγαλύτερο μερίδιο του εισοδήματός τους», εξηγεί το ιστολόγιο της ΕΚΤ.

Μεταξύ 2019 και 2025, οι τιμές του ελαιολάδου αυξήθηκαν κατά περίπου 50% σε ολόκληρη την ΕΕ, με ακόμη πιο έντονες αυξήσεις σε μεμονωμένες αγορές.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, επίσημα στατιστικά στοιχεία έδειξε ότι οι τιμές λιανικής πώλησης του ελαιολάδου διπλασιάστηκαν μεταξύ 2019 και 2024, σημειώνοντας αύξηση 113%.

Οι περιφερειακές διαφορές παραμένουν έντονες.

Ο πληθωρισμός των τιμών των τροφίμων ξεπέρασε το 50% στις χώρες της Βαλτικής, ενώ η βόρεια Ευρώπη ανέφερε αυξήσεις άνω του 30%.

Η Νότια Ευρώπη αντιμετώπισε επίσης απότομες αυξήσεις: Ισπανία (+34%), Πορτογαλία (+32%), Κροατία (+47%) και Σλοβενία ​​(+39%). Ελαφρώς χαμηλότερα ποσοστά παρατηρήθηκαν στην Ελλάδα (+30%) και την Ιταλία (+28%).

Μόνο η Γαλλία, η Ιρλανδία και η Φινλανδία κατάφεραν να περιορίσουν τον πληθωρισμό των τροφίμων κάτω από το 28%.

Η ΕΚΤ απέδωσε αυτές τις αυξήσεις τιμών σε ένα μείγμα σοκ και διαρθρωτικών πιέσεων.

Η πανδημία COVID-19 και ο ρωσικός πόλεμος κατά της Ουκρανίας διέκοψαν τις αλυσίδες εφοδιασμού και αύξησαν το κόστος των εισροών.

Ταυτόχρονα, βαθύτεροι παράγοντες αναδιαμορφώνουν τις αγορές τροφίμων: η αύξηση των εισοδημάτων στις αναδυόμενες οικονομίες έχει ενισχύσει την παγκόσμια ζήτηση για γεωργικά προϊόντα, η γεωργία της ΕΕ υστερεί σε σχέση με άλλους τομείς στην αύξηση της παραγωγικότητας και η κλιματική αλλαγή περιορίζει την προσφορά.

"«Η κλιματική αλλαγή αναδεικνύεται ως ένας ακόμη βασικός παράγοντας», έγραψε η ΕΚΤ, υπογραμμίζοντας πώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα διαταράσσουν ολοένα και περισσότερο την προσφορά.

Στο ελαιόλαδο, οι παρατεταμένες ξηρασίες στη νότια Ισπανία κατά τη διάρκεια του 2022 και του 2023 ήταν ένας καθοριστικός παράγοντας πίσω από την αύξηση των τιμών.

Οι καταναλωτές αισθάνονται αυτές τις πιέσεις. ​"«Η Κατάσταση του Λιανικού Εμπορίου Παντοπωλείων στην Ευρώπη το 2025» αναφέρουν από την McKinsey διαπίστωσε ότι οι αγοραστές διαπραγματεύονται πτωτικά.

Τα σούπερ μάρκετ κερδίζουν έδαφος έναντι των παραδοσιακών μικρών καταστημάτων, ιδιαίτερα στην Κεντρική, Ανατολική και Νότια Ευρώπη, ενώ οι ιδιωτικές ετικέτες επεκτείνονται ραγδαία.

Περίπου το 84% των καταναλωτών δηλώνουν ότι θα συνεχίσουν να αγοράζουν μάρκες καταστημάτων ακόμη και αν η αγοραστική τους δύναμη επιστρέψει στο φυσιολογικό.

Το ελαιόλαδο δεν αποτελεί εξαίρεση. Κατά την περασμένη δεκαετία, επέκταση ιδιωτικής ετικέτας έχει επεκταθεί σταθερά σε αυτήν την κατηγορία.

Η κυριαρχία των λιανοπωλητών στον καθορισμό των τιμών και των αντιλήψεων έχει ενισχυθεί μέσω προωθητικών ενεργειών και εκστρατειών εκπτώσεων, διαμορφώνοντας πώς καταναλώνουν τα νοικοκυριά το ελαιόλαδο.

Μια μελέτη του 2024 από το Κέντρο Προώθησης Εισαγωγών από Αναπτυσσόμενες Χώρες (CBI) της ολλανδικής κυβέρνησης υπογραμμισμένο η δύναμη αυτής της τάσης.

Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι παραγωγοί εκτός ΕΕ αντιμετωπίζουν ελάχιστες πιθανότητες να πουλήσουν ελαιόλαδο με το δικό τους εμπορικό σήμα στις κύριες ευρωπαϊκές αγορές λιανικής, καθώς οι ιδιωτικές ετικέτες κυριαρχούν στα ράφια.

Το CBI σημείωσε επίσης ότι οι κανόνες επισήμανσης, όπως ​"εμφιαλωμένο σε…» ή ​"προϊόν του…», επιτρέπουν κάποια ευελιξία στις δηλώσεις καταγωγής, ενισχύοντας τον έλεγχο των λιανοπωλητών.

Για τους καταναλωτές που πιέζονται από τις αυξανόμενες τιμές, οι ιδιωτικές ετικέτες και τα ελαιόλαδα με έκπτωση αποτελούν μια φυσική επιλογή.

Αλλά αυτή η μετατόπιση εγείρει ανησυχίες μεταξύ των παραγωγών ποιότητας.

"«Όταν οι καταναλωτές στην Ιταλία ερωτώνται για το ελαιόλαδο, η πρώτη τους ανησυχία είναι η βιωσιμότητα και η ποιότητα του προϊόντος. Αλλά στη συνέχεια, όταν κοιτάς τι βάζουν στα καλάθια τους, αγοράζουν την φθηνότερη επιλογή», ​​λέει η Άννα Κέιν, πρόεδρος του ιταλικού ομίλου ελαιολάδου στην Assitol. είπε Olive Oil Times.

Παρόλα αυτά, υπάρχουν ευκαιρίες. Ενώ η τιμή παραμένει καθοριστικός παράγοντας, η ευαισθητοποίηση σχετικά με την υγεία και τη βιωσιμότητα διαμορφώνει τις μακροπρόθεσμες προτιμήσεις.

Μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Agriculture and Food Research διαπίστωσε ότι περίπου τρεις στους τέσσερις καταναλωτές σε πέντε ευρωμεσογειακές χώρες είναι πρόθυμοι να πληρώσουν ένα ασφάλιστρο, έως και 25% περισσότερο, για εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο που παράγεται με μειωμένη χρήση φυτοφαρμάκων.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση, οι ανησυχίες για την υγεία και το εισόδημα των νοικοκυριών επηρεάζουν έντονα την προθυμία πληρωμής για τέτοια προϊόντα.

Καθώς η ΕΕ πιέζει για τη μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων, αυτές οι πριμοδοτήσεις θα μπορούσαν να υποστηρίξουν βιώσιμες γεωργικές πρακτικές.

Ωστόσο, η μελέτη προειδοποίησε επίσης ότι το εισόδημα παραμένει ο καθοριστικός παράγοντας: εάν τα νοικοκυριά αισθάνονται οικονομικά πιεσμένα, οι ποιοτικές επιλογές είναι οι πρώτες που θυσιάζονται.

Μεταξύ 2019 και 2025, τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά παρουσίασαν σημαντικές διακυμάνσεις στην αγοραστική τους δύναμη.

Κατά τη διάρκεια της απότομης αύξησης του πληθωρισμού το 2022, τα πραγματικά εισοδήματα μειώθηκαν καθώς οι τιμές των τροφίμων και της ενέργειας ξεπέρασαν τις αυξήσεις των μισθών. Έκτοτε, η αύξηση των μισθών και των κοινωνικών μεταβιβάσεων έχει εν μέρει αποκαταστήσει τα πραγματικά εισοδήματα, με την ΕΚΤ να εκτιμά ότι θα αυξηθεί στο 3.8%. αναπήδηση μεταξύ των μέσων του 2022 και των μέσων του 2024.

Ωστόσο, η ανάκαμψη είναι άνιση μεταξύ των χωρών, τα ποσοστά αποταμίευσης παραμένουν υψηλά και η αύξηση της κατανάλωσης είναι υποτονική.

Στις μεσογειακές χώρες, η κατανάλωση ελαιολάδου παραμένει πολιτισμικά ανθεκτική. Στοιχεία από το Υπουργείο Γεωργίας, Αλιείας και Τροφίμων της Ισπανίας δείχνουν ότι ακόμη και οικογένειες με χαμηλό εισόδημα σπάνια εγκαταλείπω ελαιόλαδο. Αντ' αυτού, μειώνουν τις ποσότητες, στράφηκαν σε μείγματα ή βασίζονται σε ιδιωτικές ετικέτες.

Στην Ιταλία, η ISTAT δεδομένα κατανάλωσης αποκαλύπτουν παρόμοιες τάσεις.

Στη βόρεια Ευρώπη, αντίθετα, η αύξηση των τιμών του ελαιολάδου κινδυνεύει να στρέψει τους καταναλωτές σε άλλα λιπαρά, μεταβάλλοντας ενδεχομένως τη δυναμική των εισαγωγών.